De Italiaanse menukaart - 151 woorden die je moet kennen

Alle producten op Dolcevia worden onafhankelijk geselecteerd door onze redactie. We kunnen echter een vergoeding ontvangen van retailers en/of via aankopen via deze links.

Een Italiaanse menukaart is geen spijskaart. Het is een systeem. Wie voor het eerst in een trattoria buiten de toeristische zone belandt, krijgt een handgeschreven vel papier waarop woorden staan die geen enkel woordenboek je heeft geleerd. Antipasti, primi, secondi, contorni, dolci: vijf gangen, elk met een eigen logica, en een ober die verwacht dat je weet wat je doet. De meeste bezoekers bestellen te veel of te weinig, in de verkeerde volgorde, en missen de helft van wat er op tafel had kunnen staan.

Vind mooie hotels in de buurt

Bekijk direct hotels op de kaart en vergelijk ligging, prijs en sfeer.

Bekijk hotels

Hoe een Italiaanse menukaart werkt

De structuur is eeuwenoud en verandert nauwelijks, of je nu in een sterrenrestaurant in Milaan zit of bij een familietrattoria in een Calabrees bergdorp. De menukaart is opgedeeld in gangen, en elke gang heeft een functie.

Antipasto (letterlijk: "voor de maaltijd") is het voorgerecht. Denk aan bruschetta, affettati misti (een bord met vleeswaren), caprese, of gegrilde groenten. In veel restaurants komt er ook brood op tafel, maar dat hoort formeel niet bij de antipasto. Het valt onder het coperto, het couvert, dat als aparte post op de rekening verschijnt (meestal 1 tot 3 euro per persoon). Dat is geen fooivervanging, het is gewoon hoe het werkt.

De primo piatto is de eerste gang: pasta, risotto, soep of gnocchi. Dit is het hart van de Italiaanse keuken en voor veel Italianen het belangrijkste onderdeel van de maaltijd. Wie alleen een primo bestelt en daarna een dessert, doet niets verkeerds. Twee primi bestellen en de rest overslaan is ook volkomen acceptabel.

De secondo piatto is de tweede gang: vlees of vis, zonder pasta of rijst erbij. Hier struikelen de meeste buitenlanders. Een secondo komt kaal op het bord: een stuk vlees, een vis, punt. De groenten en aardappelen die je erbij verwacht, moet je apart bestellen als contorno. Vergeet je dat, dan krijg je een eenzaam stuk kip op een leeg bord. Het is geen zuinigheid van het restaurant, het is de structuur.

Neem Italië mee. Download de Dolcevia app nu op je telefoon.

Download nu!

De dolce is het dessert, gevolgd door een caffè (altijd een espresso, nooit een cappuccino na het eten, tenzij je niet geeft om de blik van de ober) en eventueel een digestivo: een amaro, limoncello of grappa om de maaltijd af te sluiten.

Wat je niet hoeft te doen

Alle vijf de gangen bestellen is niet verplicht. Italianen doen dat zelf ook zelden, behalve bij feestelijke gelegenheden. Een gangbare bestelling is een primo en een secondo met contorno, of een antipasto en een primo. Bij de lunch volstaat vaak een enkel gerecht. Niemand kijkt ervan op. Wat wél opvalt is een tafel die alleen een hoofdgerecht bestelt en er een salade bij vraagt alsof het een brasserie is. Dat kan, maar het is zoiets als naar een opera gaan en alleen het derde bedrijf bekijken.

De menukaart lezen

Italiaanse menukaarten zijn zelden vertaald, en als ze dat wel zijn, is de vertaling vaak creatief genoeg om een nieuw gerecht te worden. "Draadjes van engelen met zwarte nacht" klinkt poëtisch, maar het zijn gewoon capelli d'angelo met inktvis. Beter om de originele termen te kennen.

Bereidingswijzen staan bijna altijd achter het ingrediënt: pollo alla griglia (kip van de grill), melanzane al forno (aubergine uit de oven), pesce al cartoccio (vis in folie). De woorden alla, al, ai en alle betekenen allemaal "op de manier van" of "met" en verwijzen naar de bereiding of de herkomst: alla romana (op Romeinse wijze), ai ferri (op het rooster). Wie dat patroon eenmaal doorheeft, kan tachtig procent van elke menukaart ontcijferen.

Een paar valkuilen. Peperoni zijn paprika's, geen pepperoni-worst. Peperoncino is een chilipeper, geen kleine paprika. Latte is melk; wie in een Italiaanse bar "een latte" bestelt, krijgt een glas melk. En brodo is bouillon, geen brood (dat is pane).

De rekening

Op de rekening staat het coperto apart vermeld. Een servizio (servicetoeslag) van 10 tot 15 procent komt soms voor in grotere restaurants, maar is niet standaard. Als er geen servizio op de rekening staat, is een fooi van een paar euro gebruikelijk maar niet verplicht. Italianen laten vaak gewoon het wisselgeld liggen. De rekening vragen doe je met il conto, per favore. De ober brengt hem niet uit zichzelf: in Italië is het onbeleefd om gasten weg te jagen van tafel.

Praktisch

In toeristische gebieden hebben veel restaurants een vertaald menu, maar buiten de gebaande paden verdwijnt dat snel. Een paar woorden Italiaans maakt het verschil tussen blind bestellen en weten wat er op je bord komt. Niet alles hoeft perfect, de meeste obers waarderen de poging en helpen graag. Maar wie cinghiale bestelt zonder te weten dat het wild zwijn is, of trippa zonder te beseffen dat het pens betreft, kan voor verrassingen komen te staan. Aangename verrassingen, soms. Maar toch.

Hieronder staan 151 woorden en termen die op vrijwel elke Italiaanse menukaart voorkomen, geordend per categorie.

Is het de moeite waard?

Honderdvijftig woorden onthouden voor een vakantie klinkt als huiswerk. Dat is het niet. De helft herken je al uit het Nederlands of Engels, en de andere helft leer je vanzelf na twee avonden buiten de deur. Het punt is niet om de hele lijst uit je hoofd te kennen, maar om de structuur te snappen. Wie begrijpt dat een secondo zonder contorno een kaal bord oplevert, dat peperoni geen worst is, en dat een caffè na middernacht gewoon een espresso betekent, eet in Italië beter, ontspannener en goedkoper dan wie met een vertaalapp in de aanslag zit te turen naar het scherm. De menukaart is uiteindelijk gewoon een uitnodiging. Het enige wat je hoeft te doen is haar lezen.