5 of 5 (27 Votes)
Ladin houtsnijwerk
Ladin houtsnijwerk

In het pittoreske Ortisei, gelegen aan de glorieuze Strada Rezia in het Val Gardena prijkt een imposant gebronsd houten beeld. En niet zomaar een beeld, nee, dit kunstwerk toont een Romeinse legionair in volle glorie. Helm, borstplaat, speer, zwaard en schild maken zijn uitrusting compleet. Hij staat fier in de hoofdstraat als een tastbaar bewijs van een historische claim, de Ladins.

De lokale bevolking van Ortisei en omstreken worden Ladins genoemd en beschouwen zichzelf als trotse afstammelingen van de Rhätiërs. Ooit waren ze de inheemse bevolking van de Alpenprovincie die in het jaar 15 voor Christus werd veroverd door de stiefzonen Drusus en Tiberius van keizer Augustus. En dat beeld daar, dat herinnert hen aan die glorieuze erfenis.

Mhoutsnijwerk ladin familie

Maar er is meer aan de hand dan alleen een beeld. De Ladinische taal, gesproken door de Ladins, is een intrigerende mix van overgebleven woorden uit de vervlogen Rhätische taal, het Latijn dat de Romeinse soldaten spraken gemengd met een vleugje Germaanse invloeden. Minstens 15.000 mensen in de provincie Trento, de majestueuze Dolomieten en de betoverende regio Friuli spreken deze taal nu nog. Zelfs in het kanton Graubünden in Zwitserland spreekt men nog een verwante taal, het Romansh. De Ladins denken dat hun voorouders die dappere Romeinse soldaten waren, maar hoewel ook de Italiaanse taal haar oorsprong heeft in het latijn, ze zullen geen woord van het Ladins begrijpen. 

ladins klederdracht

Tot 1918 waren de Ladins trouwe onderdanen van de machtige Habsburgse keizers. Maar na de Eerste Wereldoorlog werden ze, samen met heel Zuid-Tirol, bij Italië ingedeeld. De Ladins werden door de dictatuur van Mussolini niet erkend als een etnische en taalkundige minderheid en hij deed er alles aan om het te laten verdwijnen. Tegenwoordig wordt de oude taal van de Ladins weer onderwezen op scholen, naast Duits en Italiaans. En laten we de Italiaanse staatstelevisie niet vergeten, die dagelijks Ladinische programma's uitzendt via hun zender in Bolzano.

ortisei val gardena

Je vindt in de Val Gardena bordjes op dennenbomen bij klaterende beekjes die ons vertellen dat we het bos schoon moeten houden: ''Tenion net l Bosch''. De boodschap is geschreven in het Ladinisch, een taal die nog steeds wordt gesproken door zo'n 17.000 mensen in deze autonome Italiaanse Alpenprovincie. Maar laten we eerlijk zijn, wie verstaat er nou Ladinisch? Daarom hebben ze ook vertalingen in het Italiaans en Duits eronder gezet.

val gardena

De Ladins vind je in de Val Gardena, of Groden, en de Alta Badia, of Gader, verbonden zijn door de Nationale Route nr. 243 over de hoge Gardena Pas. De spectaculaire snelweg loopt langs de gigantische kalksteenwanden van het Sella-massief, de "Bleke Bergen" van de Dolomieten, die bij zonsondergang een roze en goudkleurige gloed krijgen, de spectaculaire snelweg loopt langs de gigantische kalksteenwanden van het Sella-massief.

houtsnijwerk Val Gardena

Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn. Stel je voor, bergrivieren vol forellen die door ravijnen razen en bergkommen doorkruisen, omringd door boerderijen en schuren in Tiroolse stijl. En vergeet niet de honderden meters hoge steile rotsen die de kers op de taart vormen. Een schilderachtig plaatje, met geraniums die elk raam opfleuren. Zo idyllisch dat het bijna lijkt alsof je in een ansichtkaart bent beland.

ortisei in Val Gardena

In de zomer klinkt het de Siusi Alp als een koeienparadijs met de klingelende klokken en grazende koeien. Maar 's winters verandert het in een wintersportparadijs. Met bijna 100 kabelbanen en stoeltjesliften kun je de bergtoppen verkennen en je uitleven op de skipistes. Dus of je nu een natuurliefhebber bent of gewoon wilt genieten van wat actieve ontspanning, Ladinië heeft voor ieder wat wils. De belangrijkste plaatsen zijn Ortisei (Urijei in het Ladinisch, St. Ulrich in het Duits), St. Christina en Selva (Wolkenstein) in de Val Gardena (Groden); en Corvara (Kurfar) en Colfosco (Kolfuschg) in de Alta Badia (Gader) vallei. 

speck uit Val Gardena

De Ladins hebben, net als de rest van Italië, grote interesse in de culinaire geneugten en producten van het land. In restaurants en andere eetgelegenheden kun je genieten van een mix van de Tiroolse en Italiaanse keuken, met een Venetiaans of Fruiliaans tintje: knoedels en diverse pastagerechten; polenta; uitstekend rund-, kalfs- en varkensvlees; wild en forel; goulash en ossobuco; speck en pizza. En natuurlijk mogen we de invloeden uit het nabijgelegen Oostenrijk niet vergeten, met hun heerlijke tortes en strudels. En wat dacht je van een kopje koffie in een koffiehuis, waar ze espresso en cappuccino op Weense wijze serveren? Met slagroom natuurlijk, samen met wat luxe gebak en gelato. 

fana ladina groententuin

De vele gemarkeerde paden naar boven leiden steevast naar een rustieke taverne of berghut waar wandelaars spek met donker boerenbrood en de lichte wijnen van de streek, vaak de rode Kalterersee, kunnen proeven. Op feestdagen trekken de Ladinische boeren hun traditionele klederdracht uit de kast. De vrouwen dragen kegelvormige hoge hoeden over geborduurde lijfjes, kleurrijke schorten en lange golvende rokken; de mannen zijn gekleed in leren broeken met brede riemen en vrolijke hemden onder jassen in donkere kleuren en jagershoedjes.

ortisei centrum

De Ladins leven voornamelijk van het toerisme, verhuren gezellige kamers en serveren hun gasten een boerenontbijt, ze hebben moestuinen en misschien een paar koeien. Groentetuinen zijn vaak omgeven door hoge hekken, omdat herten uit het bos graag vlak na zonsopgang een uitstapje maken om de sla op te peuzelen.

In de Val Gardena zal je naast het bordje ''Kamers te huur'' vaak een ander bord met ''Beeldhouwer'' erop tegenkomen. Houtsnijwerk is een bloeiende “cottage Industry” in heel Ladinië. Eeuwen geleden, toen de valleien in de winter vaak wekenlang geïsoleerd waren, vermaakten de zuinige bergbewoners met het snijden van kruisen, religieuze beeldjes en speelgoed. Veel van de werkplaatsen hebben nu computergestuurde machines die de houten beelden maken, maar er zijn nog honderden parttime ambachtelijke snijders in het gebied.

Als je op zoek bent naar een sprookjesachtige plek waar de Ladins je met open armen ontvangen, dan is Ladinië dé bestemming voor jou. Prachtige landschappen, heerlijk eten en genoeg sportfaciliteiten om je in meerdere vakanties bezig te houden.

Waar kun je de Ladin keuken proberen? Hier zijn onze tips: 

Ladin keuken

 Speckkeller, Str. Meisules, 300, 39048 Selva di Val Gardena BZ - http://www.cesanueva.com/en/speckkeller.html
 
Des Alpes Stuben, Streda Meisules 157 - Str. Meisules, 157, 39048 Selva di Val Gardena BZ, Italië
 
La Tambra, Strada Sassongher, 2, 39033 Corvara in Badia BZ, Italië - http://www.latambra.com/
 
Ristorante Fana Ladina, Str. Plan de Corones, 10, 39030 S. Vigilio BZ, Italië - http://www.fanaladina.com/
 

Meer over de cultuur van de Ladins vind je in het museum in Ortisei

Ladin Museum - Museo de Gherdëina, Strada Rezia, 83, 39046 Ortisei BZ, Italië - http://www.museumgherdeina.it/

Over dit artikel

Evenementen met Pasen en Pinksteren

SOL Verona
zondag 14 april 2024 - woensdag 17 april 2024
VinItaly 2024 in Verona
zondag 14 april 2024 10:04 - woensdag 17 april 2024 10:04
De expositie met interieur tendenzen bij Dimore Centrale is altijd een hoogtepunt
maandag 15 april 2024 10:04 - zondag 21 april 2024 10:04
Salone del Mobile Milano
dinsdag 16 april 2024 10:04 - zondag 21 april 2024 07:04
Biennale di Venezia 2024
zaterdag 20 april 2024 10:04 - zondag 24 november 2024 06:11
Torino Jazz Festival
maandag 22 april 2024 10:04 - dinsdag 30 april 2024 11:04
Water & Licht Festival van Brixen
woensdag 24 april 2024 10:04 - zondag 12 mei 2024 10:05
Val d'Orcia Wijnfestival
donderdag 25 april 2024 - zondag 28 april 2024
Vinum Alba
donderdag 25 april 2024 12:04 - zondag 5 mei 2024 08:05
Neive in de Langhe
zaterdag 27 april 2024 - donderdag 9 mei 2024
Le Infiorate di Gerano (Rome)
zaterdag 27 april 2024 - maandag 29 april 2024
Festival della Bellezza in Verona
woensdag 1 mei 2024 10:05 - dinsdag 1 oktober 2024 06:10
Giro d'Italia
zaterdag 4 mei 2024 12:05 - zondag 26 mei 2024 10:05
CIBUS Connecting Italy
dinsdag 7 mei 2024 10:05 - vrijdag 10 mei 2024 10:05
Ravenna Festival
zaterdag 11 mei 2024 09:05 - maandag 8 juli 2024 10:07
Festa della Sensa (Hemelvaart)
zondag 12 mei 2024 10:05 -10:05
Festa dei Ceri in Gubbio
woensdag 15 mei 2024 09:05 -10:05
Rolli Days van Genua
vrijdag 17 mei 2024 10:05 - zondag 19 mei 2024 10:05
Infiorata di Noto
vrijdag 17 mei 2024 10:05 - dinsdag 21 mei 2024 11:05
Milano Graphics Festival
donderdag 23 mei 2024 09:05 - zondag 26 mei 2024 06:05
Wijnevenementen
zaterdag 25 mei 2024 12:05 - zondag 26 mei 2024 08:05
Italie evenement
vrijdag 31 mei 2024 10:05 - zondag 2 juni 2024 06:06
Le Infiorate di Spello
zaterdag 1 juni 2024 10:06 - zondag 2 juni 2024 06:06
Verona Arena Opera Festival
donderdag 6 juni 2024 07:06 - vrijdag 6 september 2024 10:09
Lucca Summer Festival met Ed Sheeran en Rod Stewart
vrijdag 7 juni 2024 10:06 - dinsdag 30 juli 2024 10:07
MilleMiglia
dinsdag 11 juni 2024 10:06 - zaterdag 15 juni 2024 10:06